Phần lớn mẹo thử mật dân gian không đúng với mật ong dú. Các mẹo như thả giọt vào nước, đốt bấc, thử kiến, kéo sợi, giọt mật trên móng tay đều dựa vào độ đặc của mật ong mật. Mật ong dú tự nhiên loãng, chua, dễ tan nên thường bị phán oan là giả, trong khi mật pha khéo vẫn qua được các phép thử này.
Có lần, một người mua mang lọ mật ong dú về, thả một giọt vào cốc nước, thấy mật tan ngay chứ không chìm thành giọt tròn dưới đáy. Thế là gọi điện trách người bán "bán mật giả". Người bán thì lại tin đúng mẹo đó và cũng không biết giải thích. Cả hai đều bị một mẹo cũ đánh lừa.
Vì sao các mẹo dân gian ra đời và chúng đo cái gì
Hầu hết mẹo thử mật ở mình sinh ra từ kinh nghiệm với mật ong mật, loại mật phổ biến nhất trên thị trường. Mật ong mật thật thì đặc, ít nước, nhiều đường. Mật giả kiểu cũ thường là nước đường nấu sơ, loãng hơn. Cho nên những phép thử đo độ đặc, đo lượng nước, đã từng giúp phân biệt được phần nào.
Nói cách khác, mẹo dân gian không thử "thật hay giả" mà thử "đặc hay loãng". Khi mật thật vốn đặc thì hai câu hỏi đó trùng nhau. Với mật ong dú, chúng tách rời: mật thật mà loãng.
Thêm nữa, người làm mật giả ngày nay cũng biết các mẹo này. Nấu đường cho thật đặc, trộn thêm mật thật cho có mùi, là đủ qua mặt phép thử giọt nước hay kéo sợi. Thứ mẹo dân gian bắt được là mật pha vụng về, không phải mật pha có tính toán.
Vì vậy cả người mua lẫn người nuôi nên coi mẹo dân gian là trò quan sát vui, không phải phép thử. Hiểu từng mẹo đo cái gì thì sẽ biết vì sao nó sai với mật ong dú.
Từng mẹo dân gian và vì sao sai với mật ong dú
Thả giọt mật vào cốc nước. Mật ong mật đặc chìm thành giọt rồi tan chậm. Mật ong dú loãng tan nhanh, dễ bị coi là giả. Còn xi rô đường đặc thì chìm giọt rất đẹp.
Nhỏ giọt mật lên móng tay hoặc giấy. Mật đặc đứng giọt, mật loãng lan ra. Mật ong dú lan, nên bị phán oan.
Đốt bấc bông tẩm mật. Ý tưởng là mật thật ít nước nên bấc cháy được. Mật ong dú nhiều nước nên bấc khó cháy, dù mật hoàn toàn thật.
Thử kiến. Người ta nói kiến không bu mật thật. Thực tế kiến thích mọi thứ ngọt, kể cả mật thật, mật ong dú lại còn có mùi thơm thu hút.
Kéo sợi bằng đũa. Mật đặc kéo sợi dài, mật loãng nhỏ giọt. Mật ong dú nhỏ giọt, mật đường nấu kéo sợi tốt.
Để tủ lạnh xem có đông. Mật ong dú hầu như không đông, mật ong mật thật thường đông. Phép thử này không nói gì về mật ong dú.
Thấy có bọt là thật. Bọt chỉ cho biết có men đang hoạt động. Mật pha nước rồi để lên men cũng có bọt.
Nếm thấy chua là thật. Chua là đặc điểm, nhưng có thể tạo ra bằng cách pha axit hay để lên men mật pha.
Lắc thấy bọt khí lâu tan. Phụ thuộc độ sánh, không phân biệt thật giả.
Lòng đỏ trứng "chín" khi đổ mật vào. Không có cơ sở khoa học rõ ràng; phản ứng phụ thuộc nhiều yếu tố như độ chua, độ đặc.
Mật quá rẻ so với mặt bằng chung. Đây là gợi ý đáng để ý hơn cả, nhưng cũng chỉ là gợi ý, không phải bằng chứng.
Mật giả, mật pha khéo trông như thế nào
Phổ biến nhất là pha: lấy một phần mật thật trộn với nước đường, xi rô, hoặc mật ong mật giá thấp. Mật vẫn có mùi mật, có màu mật, nên mắt và mũi khó nhận ra. Mật ong dú pha mật ong mật thì đặc hơn bình thường một chút, bớt chua, bớt mùi nhựa.
Kiểu thứ hai là "dựng" mật ong dú từ mật ong mật: pha thêm nước cho loãng, thêm axit hoặc để lên men cho chua, có khi ngâm thêm sáp hay nhựa cho có mùi. Kiểu này nhằm đúng vào những dấu hiệu mà người mua tin là đặc trưng của mật ong dú.
Kiểu thứ ba là mật ong dú thật nhưng chất lượng kém: thu bằng cách bóp ép cả tổ, lẫn phấn, nhộng, xác ong, lên men quá đà. Không "giả" nhưng cũng không phải thứ mật đáng mua.
Không mẹo dân gian nào phân biệt nổi ba kiểu này. Người có kinh nghiệm nếm có thể nghi ngờ, nhưng muốn chắc vẫn cần kiểm nghiệm, và cả kiểm nghiệm cũng cần đúng chỉ tiêu, đúng tiêu chuẩn cho mật ong không ngòi.
Cách đáng tin hơn để biết mật ong dú mình mua có thật
Biết người nuôi. Mua của người có trại, có tổ thật, cho xem được cách nuôi và cách thu là đảm bảo tốt nhất.
Đến tận trại nếu có thể. Nhìn hộp ong, nhìn ong ra vào, hỏi số lượng tổ. Trại vài chục tổ không thể bán hàng trăm lít mỗi tháng.
So sản lượng với quy mô. Ong dú cho ít mật. Người bán lúc nào cũng có số lượng lớn, giá ổn định quanh năm là điều đáng hỏi.
Hỏi về mùa vụ. Mật thật thay đổi màu, vị theo mùa. Người nuôi thật kể được mùa nào mật đặc, mùa nào loãng.
Nếm so sánh nhiều nguồn. Nếm mật từ một trại tin cậy làm chuẩn, rồi so các lọ khác. Lưỡi sẽ dần nhận ra mật bất thường.
Xem có kết quả kiểm nghiệm. Phiếu kiểm nghiệm của lô hàng, ghi rõ phòng kiểm nghiệm, ngày lấy mẫu, chỉ tiêu.
Hỏi tiêu chuẩn đối chiếu. Phiếu so với tiêu chuẩn mật ong mật có thể ghi "không đạt" độ ẩm dù mật thật. Cần hiểu đúng điều này.
Chỉ tiêu nên có. Độ ẩm, độ axit, đường, HMF, và với nghi ngờ pha trộn thì các phép phân tích chuyên sâu hơn.
Cảnh giác với lời hứa chữa bệnh. Người bán mật thật hiếm khi cần nói mật chữa bệnh. Quảng cáo càng thần kỳ càng nên nghi.
Ghi lại nguồn mua. Lô nào, ai bán, ngày nào. Khi có vấn đề biết hỏi ai.
Tự học về mật. Tham gia buổi nếm, buổi học thực hành tại trại giúp nhận biết tốt hơn mọi mẹo truyền miệng.
Lời khuyên cho người nuôi: đừng dùng mẹo dân gian để tự bảo vệ
Nhiều người nuôi ong dú, khi bị khách nghi, lại quay sang dùng chính các mẹo dân gian để chứng minh mật mình thật. Đây là cái bẫy. Mật ong dú thật sẽ trượt phần lớn các mẹo đó, và người nuôi càng giải thích càng rối.
Cách tốt hơn là chủ động giải thích ngay từ đầu: mật ong dú loãng, chua, không đông, có thể sủi bọt nếu để nóng, và vì sao lại như vậy. Một tờ hướng dẫn ngắn kèm lọ mật, hoặc vài câu dặn khi giao hàng, làm khách hiểu trước khi họ kịp nghi.
Kế đến là mời khách đến trại. Không gì thuyết phục bằng việc tận mắt thấy hộp ong, thấy bình mật, nếm mật hút ra từ bình. Với khách ở xa, một đoạn video quay thật cảnh thu mật có giá trị hơn nhiều lời cam kết.
Cuối cùng, nếu bán thường xuyên, hãy gửi mẫu kiểm nghiệm định kỳ và giữ lại mẫu lưu mỗi lô. Đó là tấm khiên bảo vệ thật sự cho người làm ăn tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Thả mật ong dú vào nước thấy tan ngay có phải giả không?
Không. Mật ong dú loãng hơn mật ong mật nên tan nhanh trong nước là bình thường. Phép thử này không dùng được cho mật ong dú.
Đốt bấc không cháy có phải mật pha nước không?
Với mật ong dú thì không kết luận được, vì mật thật vốn nhiều nước nên bấc khó cháy. Mẹo này chỉ có chút ý nghĩa với mật ong mật đặc.
Có cách nào thử mật ong dú tại nhà cho chắc không?
Không có cách tại nhà nào chắc chắn. Nếm so sánh với mật từ nguồn tin cậy giúp nghi ngờ, còn muốn biết chắc cần phòng kiểm nghiệm.
Mật ong dú chua và có bọt là chắc chắn thật phải không?
Không chắc. Chua và bọt là đặc điểm của mật ong dú nhưng có thể làm giả bằng cách pha nước, thêm axit hoặc để mật pha lên men.
Kiểm nghiệm mật ong dú có đắt không, ở đâu làm?
Chi phí tuỳ số chỉ tiêu và nơi làm, nên hỏi trực tiếp các trung tâm kiểm nghiệm thực phẩm ở tỉnh hoặc thành phố. Nên hỏi trước họ có kinh nghiệm với mật ong không ngòi hay không.
